19 september 2026 · bijgewerkt 3 oktober 2026
Je betaalt sinds vorig jaar twintig dollar per maand voor een chatbot die elke paar maanden merkbaar beter werd. Dat was de deal: abonnement, en de verbetering komt vanzelf mee. Vier Amerikaanse abonnees vinden dat de verbetering nu bewust op de rem gaat, en stappen daarmee naar de rechter.
Op 18 september dienden Charles Buist, Nick Spetsas, Cheyenne Hunt en Christine Bullock bij de U.S. District Court for the Northern District of California in San Francisco een collectieve rechtszaak in tegen Anthropic, OpenAI, SpaceXAI en Google, meldt Unite.AI. SpaceXAI is het bedrijf achter Grok, opgericht en gecontroleerd door Elon Musk. De aanklacht: de vier zouden onderling hebben afgesproken het tempo te verlagen waarmee hun modellen beter worden. Dat is volgens de eisers een schending van Sectie 1 van de Sherman Act, de Amerikaanse wet tegen afspraken die de handel beperken. Ze noemen de beperking primair per se onwettig, en subsidiair onwettig onder een quick-look- en rule-of-reason-toets. De redenering is strak: een afspraak tussen concurrenten om de kwaliteit van je product te verlagen is een afspraak om de productie te beperken, en die wordt niet legaal omdat het product nieuw is.
De aanleiding staat gewoon online, en dat is het probleem
Het bijzondere aan deze zaak is dat het bewijsmateriaal grotendeels publiek is. In juli zou er een werkgroep van Anthropic, OpenAI en Google zijn ontstaan die aan een normenorgaan voor de sector werkte. Op 14 juli stelde DeepMind-medeoprichter Demis Hassabis publiekelijk zo’n Amerikaans normeninstituut voor, deels gemodelleerd naar de financiële toezichthouder FINRA. Op 12 september publiceerde Anthropic-topman Dario Amodei zijn essay met de zin “we moeten het tempo verlagen waarmee we de mogelijkheden van AI-modellen verbeteren” — wij schreven er eerder over. Volgens de klacht steunde Elon Musk dat voorstel ongeveer een uur later, sloot Sam Altman zich aan, en bevestigde OpenAI’s beleidschef Chris Lehane op 15 september dat er al weken met Anthropic en Google DeepMind aan werd gewerkt.
Daarvoor lag er al een verklaring, Pacing the Frontier, gepubliceerd door medewerkers van frontier-AI-bedrijven met steun van de non-profits Guidelight AI Standards en Encode AI. Onder de 1.386 ondertekenaars staan Amodei, Anthropic-medeoprichters Jared Kaplan en Jack Clark, OpenAI’s Jakub Pachocki en Mark Chen, en DeepMind-medeoprichter Shane Legg. Die verklaring beschrijft “intense competitieve druk om niet eenzijdig te vertragen”. Dat is precies de zin waar een antitrustadvocaat op wacht: het erkent dat afremmen alleen werkt als je het samen doet.
Voor je abonnement is dit sterker dan het klinkt
De eisers hebben hun zaak slim afgebakend. Ze bestrijden niet dat een bedrijf zélf mag besluiten trager te gaan, en ze bestrijden ook niet het lobbyen in Washington. Ze bestrijden alleen de afspraak. En ze rekenen het door naar de portemonnee: de markt die ze definiëren is die van betaalde consumentenabonnementen op ChatGPT, Claude, Grok en Gemini, waarin de vier samen minstens tachtig procent zouden hebben. Een ChatGPT Plus-abonnement kost ongeveer twintig dollar per maand, en dat abonnement wordt verkocht met de belofte van toegang tot het beste model en doorlopende verbetering. Wordt die verbetering afgesproken weg, dan krijg je minder voor hetzelfde geld.
Hier hoort de kanttekening bij die wij zelf het minst prettig vinden. Deze redactie heeft meermaals geschreven dat er onafhankelijk toezicht op frontier-modellen moet komen, bijvoorbeeld bij de Frontier Act met onafhankelijke audits. Precies dat soort toezicht vraagt om coördinatie tussen dezelfde vier bedrijven. Wie roept om gezamenlijke veiligheidsnormen, moet erkennen dat de grens tussen “samen normen afspreken” en “samen de markt afremmen” flinterdun is, en dat de eisers die grens niet verzonnen hebben.
Wat een Nederlandse abonnee hier wel en niet aan heeft
Nuchter blijven: dit is een Amerikaanse klacht over een Amerikaanse markt. De voorgestelde groep loopt vanaf 12 september 2026 en geldt alleen voor wie rechtstreeks bij een van de vier een betaald abonnement afnam. Nederlandse abonnees vallen erbuiten, net als iedereen die via een app-winkel betaalde of eerder stopte. Wat je hier wél aan hebt, is het bewijsspoor. Alles wat de eisers aanvoeren staat in openbare essays en interviews, en dat materiaal is net zo goed bruikbaar voor de Europese toezichthouders die hun eigen handhavingskloof proberen te dichten.
Doe vanavond dit: pak de factuur van je AI-abonnement erbij en kijk wat er in de verkooptekst stond toen je tekende. Staat daar “toegang tot ons meest capabele model” of “doorlopende verbeteringen”, bewaar die pagina dan als schermafdruk. Dat is voor een consument het enige harde stuk bewijs in dit hele verhaal, en het kost je twee minuten.
De eerste echte toets komt bij de rechter in San Francisco, die moet bepalen of een afspraak over ontwikkeltempo überhaupt als kartelafspraak telt. Valt dat antwoord bevestigend uit, dan wordt elk gezamenlijk veiligheidsinitiatief in deze sector voortaan eerst langs een advocaat gelegd — en dat raakt ook de afspraken waar consumenten juist wél iets aan hebben.