Home · AI nieuws

Grondrechtentoets AI: begin bij je toepassing

De grondrechtentoets AI raakt specifieke toepassingen. Maak een lokale voorbereidingskaart, bekijk het EU-concept en houd de twee reactietermijnen apart.

Maak mijn voorbereidingskaart

Door Daan Koster ·

Illustratie van een balie met een checklist en een computer voor het beoordelen van AI-gebruik.

18 november 2026

4 december2026: belangstelling voor vrijwillige EU-praktijktest
15 januari2027: einde publieke feedback op het concept
2 december2027: toepassingsdatum volgens de Commissie

Een chatbot gebruiken maakt een grondrechtentoets AI niet automatisch verplicht. De Europese Commissie vraagt sinds 16 november reacties op een conceptvragenlijst voor bepaalde organisaties met risicovolle toepassingen. De vraag is dus waarvoor een systeem wordt ingezet en wie daardoor geraakt kan worden.

Hier kun je het echte EU-concept bekijken en een lokale voorbereidingskaart maken. De kaart helpt ontbrekende informatie benoemen; zij beslist niet of jouw organisatie juridisch onder de verplichting valt.

Pagina 6 van de EU-conceptvragenlijst met organisatie, toepassingsgebied en eerste inzet
Echt bronbeeld: pagina 6 van het concept van het AI Office. Het document is nog niet vastgesteld. Bron: Europese Commissie, 16 november 2026.

Voor wie is een grondrechtentoets AI bedoeld?

Artikel 27 van de AI-verordening noemt publiekrechtelijke instanties en private organisaties die publieke diensten leveren, bij bepaalde hoogrisicosystemen uit bijlage III. Daarnaast noemt het specifieke toepassingen voor kredietwaardigheid en levensverzekeringen of zorgverzekeringen. Kritieke infrastructuur uit punt 2 van die bijlage is uitgezonderd.

De vorm van de interface zegt weinig. Een venster met een chatfunctie kan teksthulp zijn, maar ook onderdeel van een proces waarin mensen worden beoordeeld. Begin daarom bij het gebruiksdoel. Onze uitleg over AI-wetgeving beschrijft de risicobenadering achter die indeling.

RolWie zet het systeem in?
ToepassingVoor welke taak is het bedoeld?
ClassificatieValt het onder de relevante categorie uit bijlage III?
Lees de combinatie; een chatbotnaam bepaalt de categorie niet.

Maak je voorbereidingskaart bij het EU-concept

Kies je rol en toepassing. Noteer vervolgens de onderwerpen uit artikel 27 lid 1a tot en met 1f. De kaart controleert alleen welke velden nog leeg zijn; vrije tekst wordt niet inhoudelijk beoordeeld.

Voorbereidingskaart · lokaal in je browser

Leg één toepassing vast. Deze kaart stelt geen wettelijke verplichting vast en is geen officiële FRIA. Vul geen persoonsgegevens of vertrouwelijke informatie in. De kaart verwerkt je invoer lokaal in deze pagina; zij verstuurt of bewaart de invoer niet.

De download is een tekstbestand met jouw keuzes, open punten en bronverwijzingen. Hij dient als voorbereiding, vervangt het EU-formulier niet en wordt nergens ingediend.

Een ingevuld formulier bewijst nog geen bescherming

De nuttigste vraag in deze toets is wie schade kan ondervinden van een concrete toepassing. Een algemene verklaring dat een systeem veilig is, beantwoordt die vraag niet. Ook de concepttoelichting van het AI Office vraagt om kennis van de toepassing en de betrokken grondrechten.

Een formulier helpt wel om verantwoordelijkheden en ontbrekende informatie zichtbaar te maken. Het zwakke punt van die aanpak blijft dat een organisatie ook oppervlakkige antwoorden kan invullen. Daarom zegt onze kaart bij volle velden alleen dat er tekst staat, niet dat de risico’s voldoende zijn onderzocht.

Wel zichtbaarOntbrekende beschrijvingen en verantwoordelijkheden.
Niet bewezenDe juistheid van antwoorden of voldoende bescherming.
Een volle kaart is een voorbereiding, geen keurmerk.

Kan een bestaande DPIA het werk vervangen?

Artikel 27 lid 4 laat toe om relevante onderdelen van een DPIA over te nemen of ernaar te verwijzen. Een DPIA gaat over gegevensbescherming. De grondrechtentoets heeft een bredere opdracht; wat niet wordt afgedekt, vraagt aanvullende beoordeling.

De Autoriteit Persoonsgegevens riep in augustus al op om te oefenen. De Nederlandse pilot had een aanmeldtermijn tot en met 21 september 2026. Dat is een ander traject dan de huidige Europese oproep.

DPIABeoordeling van gegevensbescherming.
FRIABreder onderzoek naar gevolgen voor grondrechten.
OverlapRelevante delen overnemen of ernaar verwijzen.
Artikel 27 lid 4 verbindt beide beoordelingen.

Leg vóór de volgende keuze je toepassing vast

  1. Beschrijf het proces waarin de software meedoet. Een productnaam alleen is onvoldoende.
  2. Vraag de classificatie en gebruiksinstructies op; laat ontbrekende gegevens herkenbaar open.
  3. Neem de voorbereidingskaart mee naar de verantwoordelijke voor deze toepassing. Gebruik het officiële EU-document voor de verdere uitwerking.

Het fictieve gemeentevoorbeeld in de kaart laat de classificatie bewust onbekend. Zonder die stap levert zelfs een duidelijk beschreven proces nog geen antwoord op de toepasselijkheid op.

Wanneer sluit de Europese consultatie?

Volgens de aankondiging van de Commissie van 16 november 2026 kun je tot 4 december 2026 belangstelling tonen voor vrijwillig testen en tot 15 januari 2027 feedback geven. De Commissie noemt 2 december 2027 als toepassingsdatum van de verplichting.

Het formulier is een concept. Na vaststelling volgt volgens de Commissie ook een geautomatiseerd hulpmiddel. Bij die definitieve versie telt welke vragen en toelichting zijn veranderd; een nu opgeslagen voorbereiding blijft geen actuele officiële toets.

  1. 4 december 2026Belangstelling voor vrijwillig testen doorgeven.
  2. 15 januari 2027Laatste dag publieke feedback.
  3. Na vaststellingDe Commissie wil een geautomatiseerd hulpmiddel aanbieden.
Verschillende routes, verschillende termijnen. Bron: Europese Commissie, 16 november 2026.

Neem je toepassing mee, niet alleen de productnaam

Sla je keuzes en open vragen lokaal op vóór de volgende keuze voor een systeem.

Maak mijn voorbereidingskaart