5 augustus 2026 · bijgewerkt 23 augustus 2026
Update 23 augustus 2026 — de koper heeft een naam: Amazon. Toen dit stuk op 5 augustus verscheen, was bekend dát er boeken werden opgekocht en versnipperd, maar niet door wie. Dat is nu wel bekend. 404 Media stopte een tracker in een zending zeldzame boeken en volgde die door de Verenigde Staten. Het eindsignaal kwam uit Las Vegas, bij een magazijn van Amazon.
Het gaat om een Amazon-team dat intern VGT3 heet. Medewerkers daar zeggen tegen 404 Media dat hun werk bestaat uit het aannemen van grote zendingen gedrukte boeken, waarvan ze de rug afsnijden om sneller te kunnen scannen. Het gedrukte boek gaat daarbij kapot. Het logo van dat team is een dinosaurus die zijn tanden laat zien met een boek in zijn klauwen.
Amazon had eerder ontkend aan destructive scanning te doen. In reactie op het onderzoek liet het bedrijf alleen weten dat het boeken koopt via commerciële kanalen om producten en diensten voor klanten te verbeteren. Het bedrijf begon in 1994 als online boekwinkel.
De route van de zending, volgens 404 Media: een onafhankelijke boekhandel kreeg een anonieme bestelling van duizend boeken binnen en werkte mee aan het onderzoek. De tracker, een AirTag van 29 dollar, ging eerst naar Milwaukee, stond weken stil in een distributiecentrum bij Kenosha, reisde daarna westwaarts met een tussenstop in Colorado en eindigde in Las Vegas.
Wat hieronder staat over de juridische redenering en over het Europese auteursrecht verandert daar niet door. Wat wel verandert: waar het stuk hieronder sprak over een anonieme handel, gaat het over een operatie van een van de grootste bedrijven ter wereld, dat er eerder over gelogen heeft.
Er is een handel ontstaan in tweedehands boeken die worden opgekocht om ze te scannen: de rug wordt eraf gesneden, de losse pagina’s gaan door een snelle scanner en het origineel wordt versnipperd. Boeken van vóór 2022 zijn het meest gewild, omdat de tekst gegarandeerd door mensen is geschreven. Van één koper is inmiddels bekend wie het is, en dat is Amazon.
Dat laatste detail is het interessantste van het hele verhaal. Er is een markt ontstaan voor tekst met een bewijsbaar menselijke herkomst — en die markt bestaat omdat het internet daarna is volgelopen met machinaal geschreven tekst.
Waarom vernietigen ze het origineel?
Dit klinkt als zinloze vernieling, maar er zit een juridische redenering achter. In de Verenigde Staten oordeelde een rechter dat het scannen van een gekocht boek onder fair use valt zolang er niet méér exemplaren ontstaan. Snij je het origineel kapot, dan is er nog steeds één versie: de digitale.
Blijft het papieren boek bestaan naast de scan, dan zijn het er twee, en dan ligt de zaak anders. De vernietiging is dus geen bijproduct maar een bewuste stap in de constructie.
Voor alle duidelijkheid: dat is een Amerikaanse uitspraak. Het Nederlandse en Europese auteursrecht kent geen fair use maar een beperkte lijst uitzonderingen, en die werkt anders. Wat daar mag, mag hier niet automatisch.
Wat er verdwijnt
Bij gewone boeken die in tienduizenden oplagen zijn gedrukt, is er weinig aan de hand. Er blijven er genoeg over.
Het pijnlijke zit bij zeldzame uitgaven: kleine oplagen, lokale geschiedenis, vakboeken, boeken met aantekeningen van een vorige eigenaar. Wordt daar het laatste of het voorlaatste exemplaar van versnipperd, dan is het fysieke object weg. De tekst is dan bewaard in een database van een bedrijf, en het boek is er niet meer.
Hoe kijk je hier verstandig naar?
Twee dingen scheiden, want ze worden in de discussie vaak door elkaar gehaald.
Het scannen zelf is niet nieuw en niet per se slecht. Bibliotheken digitaliseren al decennia, en daardoor is materiaal toegankelijk geworden dat anders in een depot lag.
Het versnipperen om juridische redenen is wel nieuw. Daar wordt een vorm gekozen die het origineel kost, omdat de regels het zo uitkomen. Dat is een gevolg van hoe het auteursrecht is geschreven, niet van kwade wil — maar de uitkomst is er niet minder om.
Wat ik zou doen
- Heb je zeldzame boeken, kijk dan eens wat ze zijn. Kleine oplagen, streekgeschiedenis, oude vakliteratuur. Een bibliotheek of archief is daar vaak blijer mee dan een opkoper.
- Verkoop je een doos boeken, vraag wat ermee gebeurt. Niet uit wantrouwen — je krijgt gewoon een eerlijker prijs als je weet waarvoor iemand ze wil.
- Lees dit soort berichten met de bron erbij. Dit verhaal komt van onderzoeksjournalistiek en de details zijn goed nagetrokken, maar het gaat over Amerikaanse praktijk en Amerikaans recht. Dat is niet één op één ons verhaal. Kijk daarbij ook wie er een ontkenning heeft afgegeven. Amazon deed dat, en die bleek niet te kloppen.
Veelgestelde vragen
Mag dit in Nederland ook?
Het Europese auteursrecht kent geen fair use. Er zijn wel uitzonderingen voor tekst- en datamining, met voorwaarden en met de mogelijkheid voor rechthebbenden om zich ertegen te verzetten. De conclusie van die Amerikaanse rechter geldt hier dus niet zomaar.
Waarom zijn boeken van vóór 2022 meer waard?
Omdat er dan geen twijfel is over de herkomst van de tekst. Na de opkomst van tekstgeneratoren is dat bij nieuw materiaal niet meer vanzelfsprekend, en modellen trainen op hun eigen uitvoer levert slechtere resultaten op.
Verdwijnen er echt boeken?
Bij massaal gedrukte titels niet. Bij zeldzame uitgaven kan het, en dat is precies waar boekhandelaren die dit signaleren zich zorgen over maken. De boekverkoper die aan het 404 Media-onderzoek meewerkte zei het zo: sommige van die boeken hebben een historische, intellectuele en sentimentele waarde die geen enkel AI-model vervangt.
Bronnen
- De samenvatting die dit stuk aanleiding gaf — met verwijzing naar onderzoek van 404 Media
- 404 Media, We Tracked a Shipment of Rare Books — het oorspronkelijke onderzoek van Emanuel Maiberg, 17 augustus 2026
- Welingelichte Kringen — de Nederlandse samenvatting van 23 augustus 2026